Cło i akcyza to dwie różne daniny. Cło dotyczy przede wszystkim importu towarów spoza Unii Europejskiej i ma chronić rynek wewnętrzny. Akcyza obejmuje wybrane towary, takie jak alkohol, tytoń, paliwa czy samochody osobowe, niezależnie od tego, czy pochodzą z Polski, innego kraju UE, czy państwa trzeciego.
Cło a akcyza – najważniejsze różnice
| Cecha | Cło | Akcyza |
|---|---|---|
| Główny cel | Ochrona rynku UE i regulowanie handlu z państwami trzecimi | Opodatkowanie i regulowanie konsumpcji wybranych towarów |
| Obszar obowiązywania | Import towarów spoza Unii Europejskiej | Produkcja krajowa, import oraz w określonych sytuacjach nabycie wewnątrzwspólnotowe |
| Podstawa naliczania | Najczęściej wartość celna, klasyfikacja towaru i jego pochodzenie | Rodzaj towaru, jego ilość, wartość lub parametry, na przykład pojemność silnika |
| Organ kontrolny | Organy celne i celno-skarbowe | Organy podatkowe i celno-skarbowe |
Na czym polega cło?
Cło jest należnością pobieraną przy imporcie towarów z krajów spoza Unii Europejskiej. Wspólny obszar celny UE oznacza, że towary przemieszczane między państwami członkowskimi co do zasady nie są objęte cłem. Obowiązek może powstać dopiero przy wprowadzeniu towaru z państwa trzeciego na obszar celny Unii.
Jego funkcja nie ogranicza się do zasilania budżetu. Cło może podnosić koszt towarów sprowadzanych spoza UE, dzięki czemu wspiera ochronę unijnego rynku i wpływa na warunki konkurencji. Stawka zależy między innymi od rodzaju produktu, jego kodu CN, kraju pochodzenia oraz ewentualnych preferencji wynikających z umów handlowych.
Do sprawdzenia właściwej klasyfikacji i stawki służy system ISZTAR, czyli Informacyjny System Zintegrowanej Taryfy Celnej. Podstawą obliczeń jest zwykle wartość celna, która może obejmować nie tylko cenę zakupu, lecz także określone koszty transportu i ubezpieczenia do miejsca wprowadzenia towaru do UE.
Na czym polega akcyza?
Akcyza jest podatkiem pośrednim nakładanym na ustawowo określone wyroby. Jej zadaniem jest zarówno uzyskiwanie dochodów budżetowych, jak i wpływanie na poziom konsumpcji produktów, które mogą powodować koszty zdrowotne, społeczne lub środowiskowe. Stawka nie musi być procentem wartości. Może mieć postać kwoty przypadającej na jednostkę produktu albo łączyć oba sposoby naliczania.
Akcyza może dotyczyć towarów wyprodukowanych w Polsce, sprowadzonych z państwa spoza UE oraz nabytych wewnątrzwspólnotowo. O tym, czy powstaje obowiązek, decyduje więc przede wszystkim rodzaj towaru, a nie samo przekroczenie granicy zewnętrznej UE. Do typowych wyrobów akcyzowych należą:
- napoje alkoholowe
- wyroby tytoniowe i płyny do papierosów elektronicznych
- paliwa i inne wyroby energetyczne
- energia elektryczna
- samochody osobowe
W przypadku samochodu osobowego wysokość akcyzy zależy między innymi od wartości pojazdu i pojemności silnika. Dla samochodów spalinowych często stosuje się stawkę 3,1% dla silnika do 2000 cm³ oraz 18,6% dla silnika powyżej 2000 cm³. Pojazdy elektryczne mogą korzystać ze zwolnienia, a określone typy hybryd z obniżonych stawek. Konkretne warunki należy sprawdzić według aktualnych przepisów.
Kiedy płaci się cło i akcyzę jednocześnie?
Obie daniny mogą wystąpić przy imporcie towaru spoza UE, jeżeli należy on jednocześnie do kategorii objętej akcyzą. Przykładem jest sprowadzenie samochodu osobowego z USA do Polski. W takim przypadku importer może rozliczać cło, akcyzę i VAT.
Przy imporcie samochodu z kraju trzeciego cło jest zwykle liczone od wartości celnej. Podstawa akcyzy może obejmować wartość celną powiększoną o należne cło. Następnie VAT jest naliczany od podstawy określonej przepisami, która przy imporcie uwzględnia wartość towaru oraz należności powstałe wcześniej. Dlatego podatki nie są całkowicie niezależne, lecz mogą tworzyć efekt kaskadowy.
Inaczej wygląda zakup samochodu z Niemiec lub innego państwa UE. Przy takim przemieszczeniu nie występuje import spoza Unii, więc co do zasady nie ma cła. Akcyza może jednak nadal być należna, ponieważ samochody osobowe są objęte polskimi regulacjami akcyzowymi także wtedy, gdy zostały sprowadzone z innego państwa członkowskiego.
W praktyce oznacza to prostą zasadę: pochodzenie spoza UE może powodować obowiązek celny, a rodzaj towaru może powodować obowiązek akcyzowy. Te kryteria mogą wystąpić razem, ale nie są tym samym.
Gdzie sprawdzić stawki i rozliczyć należności?
Stawkę celną należy ustalać na podstawie klasyfikacji towaru, kodu CN i kraju pochodzenia. Pomocna jest taryfa ISZTAR, która prezentuje dane dotyczące należności celnych i wybranych obciążeń związanych z importem. Przy towarach o nietypowej charakterystyce prawidłowa klasyfikacja może wymagać wsparcia agenta celnego.
Rozliczenia celno-skarbowe i część formalności akcyzowych obsługuje platforma PUESC. W przypadku samochodu sprowadzanego z zagranicy zgłoszenie akcyzowe składa się elektronicznie na właściwym formularzu. Jeżeli urząd ma wątpliwości co do wartości pojazdu, może ją zweryfikować na podstawie dostępnych danych rynkowych, między innymi narzędzi wyceny takich jak Eurotax.
Cło odpowiada więc za granicę zewnętrzną i warunki importu, natomiast akcyza za określone kategorie towarów i ich konsumpcję. Przy imporcie spoza UE mogą zostać naliczone oba obciążenia. Przy zakupie towaru z innego kraju Unii cła zwykle nie ma, ale akcyza nadal może obowiązywać.
